Het bestuur van de stad Steenwijk probeerde rond 1720 meer joodse kooplieden naar Steenwijk te halen, om de handel te stimuleren. Dit hielp echter weinig toch kwamen er in 1800 meerdere Joodse gezinnen vestigden. Deze doden werden eerst begraven op de joodse begraafplaats aan de Schapendrift ten zuiden van Noordwolde, later werd in 1795 begraven in Steenwijk op de joodse begraafplaats aan de Eesveenseweg, echter in 1807 en in 1860 en voor laatst in 1911 is deze uitgebried. In 1796 na de burger gelijkstelling ( Gelijke rechten als alle andere burgers) nam het aan joden snel toe in Steenwijk. Aan het begin van de negentiende eeuw werden de godsdienstoefeningen gehouden in een privéhuis in Steenwijk. In 1813 werd een kamer aangekocht in de Gasthuisstraat, die zes jaar later gerenoveerd werd en uitgebreid tot een echte synagoge. In de vijftiger jaren van de negeniende eeuw leide een intern conflict over vernieuwingen tot een scheuring binnen de gemeente. De hereniging in 1869 was aanleiding tot de bouw van een nieuwe synagoge eveneens in de Gasthuisstraat, op de hoek van de Kornputsingel.

De kinderen kregen aanvankelijk joods onderwijs in een lokaal van de stedelijke school, in 1849 werd een eigen schoolgebouw opgetrokken. Nog in 1917 werd naast de synagoge een nieuwe joodse school ingericht. Behalve de kerkenraad, het kerkbestuur en een penningmeester voor het Heilige Land waren in Steenwijk diverse genootschappen en verenigingen voor o.a. het begrafenis-wezen, zorg voor het interieur van de synagoge en Tora studie. De economische situatie van de Steenwijkse joden was over het algemeen goed, zij waren voornamelijk actief in de (textiel) handel en de vleeshouwerij. Ook een grote specerijenhandel had een joodse eigenaar. Een aantal joden uit Steenwijk nam deel aan het stads- en provinciaal bestuur. Tijdens de Duitse bezetting werden in Steenwijk dezelfde anti-joodse maatregelen genomen als in de rest van ons land. In september 1942 werd een aantal joden in een werkkamp bij Staphorst ondergebracht en tewerk-gesteld. Bijna de helft van de joodse inwoners van Steenwijk heeft de oorlog weten te overleven, meestal in onderduik. De overigen werden naar de kampen in het Oosten gedeporteerd en zijn daar omgekomen. De synagoge en het interieur zijn in de oorlog behouden gebleven, ondanks het feit dat het gebouw als opslag gebruikt werd. Ook de rituele voorwerpen en de Tora-rollen bleven bewaard. Na de oorlog werd het joodse leven in Steenwijk korte tijd hervat, maar de synagoge werd niet re-gelmatig meer gebruikt. In 1948 werd het gebouw verkocht en uiteindelijk gesloopt. Een deel van de rituele voorwerpen werd aan het Joods Historisch Museum geschonken. De joodse gemeente werd in 1964 opgeheven en bij die van Zwolle gevoegd.

In Willemsoord, en in de jaren twintig van de negentiende eeuw in Steenwijkerwold gestichte armenkolonie, was een aparte joodse buurt, de Jodenpol genaamd. Deze joodse gemeenschap, die tussen 1830 en 1890 bestond, had een synagoge, een joodse school en een begraafplaats, gelegen aan De Pol, nabij de huidige Prins Willem Alexanderstraat. De begraafplaats wordt door de overheid van Steenwijk onderhouden. Ook in de nabij gelegen plaatsen Oldemarkt en Kuinre woonden gedurende de negentiende eeuw enige joodse gezinnen. Aantal joden in Steenwijk en omgeving: 1795 --32 1809 --78 1840 --284 1869 -- 199 1899--224 1930--123 1951--23 Het monument. Vorm en materiaal. Het monument op de Joodse begraafplaats in Steenwijk (gemeente Steenwijkerland) is een natuurstenen gedenk-steen. Tekst. De tekst op de gedenksteen luidt: 'TER NAGEDACHTENIS AAN DE47 ISRAËLITISCHE STADSGENOTEN DIE NIET TERUGKEERDEN 1940- 1945.' Wijziging. Oorspronkelijk bevond het monument zich in de synagoge. In 1952 is het gedenkteken overgebracht naar de begraafplaats en ingemetseld boven de ingang van het metarehuisje. De geschiedenis. Het monument op de Joodse begraafplaats in Steenwijk (gemeente Steenwijkerland) is opgericht ter nagedachtenis aan de joodse medeburgers die tijdens de Tweede Wereldoorlog door de bezetter zijn gedeporteerd en omgebracht. Op de plaquette staat vermeld dat er 47 joodse medeburgers zijn omgekomen tijdens de oorlog. Uit onderzoek van de heer Jan van Rossum blijkt dat het echter om 51 slachtoffers gaat. Het is niet precies bekend welke joodse oorlogsslachtoffers in 1948 met dit monument werden herdacht. Onthulling. Het monument is onthuld in 1948.

© Copyright 2026 | A. Brouwer